Ο Λίσι στο ειδώλιο

Τα κριτήρια της αξιολόγησης:

• Με κοινά σημεία σύγκρισης και σταθερά κριτήρια. Ο Λίσι συγκρίνεται με τον Λουτσέσκου στο ίδιο σημείο της σεζόν και, όπου είναι δυνατόν, απέναντι στον ίδιο αντίπαλο και στην ίδια έδρα. Τα βασικά ευρήματα διασταυρώνονται με περισσότερους από έναν τρόπους.

• Το δείγμα είναι μικρό. Οκτώ αγώνες πρωταθλήματος δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα. Τα ευρήματα από αυτό το δείγμα αντιμετωπίζονται ως ενδείξεις, όχι ως οριστικές ετυμηγορίες.

• Τα αναμενόμενα γκολ (xG) αποτυπώνουν την πιθανότητα να καταλήξει μια τελική προσπάθεια σε γκολ. Μια φάση με xG 0,3 έχει περίπου 30% πιθανότητα να γίνει γκολ. Οι υπολογισμοί εδώ δεν περιλαμβάνουν τα πέναλτι, ώστε να μην αλλοιώνουν τη σύγκριση.

• Χρησιμοποιούνται τέσσερις ετυμηγορίες: ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ, ΣΤΕΚΕΙ ΕΝ ΜΕΡΕΙ, ΣΤΕΚΕΙ και ΔΕΝ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ, όταν το διαθέσιμο δείγμα δεν επαρκεί.

Θέμα 1ο: «Δεν έφερε τίποτα διαφορετικό από τον Λουτσέσκου»

ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ. Ο ΠΑΟΚ του Λίσι είναι διαφορετική ομάδα. Το πρόβλημα είναι ότι η διαφορά δεν λειτουργεί υπέρ του.

Ο πίνακας συγκρίνει την κανονική περίοδο της περσινής σεζόν με τους επτά φετινούς αγώνες πρωταθλήματος. Σε παρένθεση αναφέρεται η θέση του ΠΑΟΚ ανάμεσα στις 14 ομάδες της λίγκας.

Στην επίθεση, η εικόνα παραμένει σχεδόν ίδια, με τον ΠΑΟΚ να δημιουργεί παρόμοιες φάσεις και να φτάνει στην αντίπαλη περιοχή με την ίδια συχνότητα όπως πέρυσι.

Αμυντικά, όμως, η διαφορά είναι μεγάλη. Τα σουτ που δέχεται σχεδόν διπλασιάστηκαν, ενώ οι αντίπαλοι έχουν σχεδόν διπλάσιες επαφές στην περιοχή του. Με 12,6 σουτ που δέχεται ανά αγώνα, ο ΠΑΟΚ βρίσκεται πλέον κοντά στον μέσο όρο της λίγκας (12,7), ενώ οι άλλοι τρεις του “Big-4” δέχονται από 8 έως 9,6.

Η πιο καθαρή σύγκριση προκύπτει από πέντε αγώνες που έγιναν φέτος απέναντι στους ίδιους αντιπάλους και στην ίδια έδρα με πέρυσι: Λεβαδειακός και Άρης στην Τούμπα, Ατρόμητος, Παναθηναϊκός και Παναιτωλικός εκτός έδρας.

Με τον Λίσι, ο ΠΑΟΚ πήρε τρεις βαθμούς περισσότερους από αυτά τα ίδια παιχνίδια. Το πέτυχε, όμως, με μια ομάδα που επέτρεψε δυόμισι φορές περισσότερα σουτ στους αντιπάλους.

Ξεχωριστή αναφορά χρειάζεται στον αγώνα με τον Παναθηναϊκό εκτός, καθώς ο ΠΑΟΚ έμεινε με δέκα παίκτες από το 15ο λεπτό, μετά την αποβολή του Ελουστόντο, και ηττήθηκε με 3-1, έχοντας πέντε σουτ έναντι 25. Ακόμη κι αν εξαιρεθεί αυτό το ματς, η συνολική εικόνα δεν αλλάζει. Στα άλλα τέσσερα, ο Λίσι πήρε 12 βαθμούς και ο Λουτσέσκου 9, αλλά ο ΠΑΟΚ δέχτηκε 10,3 σουτ ανά αγώνα, έναντι μόλις 5 στα αντίστοιχα περσινά παιχνίδια. Η κατοχή ήταν 49,5%, από 66% πέρυσι.

Το συμπέρασμα δεν εξαρτάται από μία συγκεκριμένη σύγκριση. Στους πρώτους επτά αγώνες πρωταθλήματος της περσινής σεζόν, με Ολυμπιακό και ΑΕΚ στο πρόγραμμα, ο ΠΑΟΚ δεχόταν 7 σουτ ανά αγώνα με 62% κατοχή. Φέτος, με μοναδικό αντίπαλο από τους μεγάλους τον Παναθηναϊκό στα πρώτα επτά ματς, δέχεται 12,6 σουτ με 50% κατοχή. Και στις τρεις συγκρίσεις, τα xG υπέρ του ΠΑΟΚ μένουν περίπου στα 1,6–1,8 ανά αγώνα, ενώ τα xG που επιτρέπει αυξάνονται από 0,6–0,7 σε πάνω από 1.

«Ο ΠΑΟΚ του Λίσι αμύνεται πιο χαμηλά, γι’ αυτό δέχεται περισσότερα σουτ»

Απάντηση: Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν αυτή την εξήγηση. Η μέση θέση των αμυντικών είναι φέτος στο 40,6 και πέρυσι στο 42, σε κλίμακα 0–100 όπου το 100 αντιστοιχεί στην αντίπαλη εστία. Η διαφορά δεν δείχνει ουσιαστική υποχώρηση. Αυτός ο δείκτης δεν αποκλείει ότι η ομάδα αμύνεται χαμηλότερα σε ορισμένες φάσεις, αλλά δεν υποστηρίζει τον ισχυρισμό ότι δέχεται περισσότερα σουτ επειδή έχει συνολικά οπισθοχωρήσει.

Η μεγάλη αλλαγή αφορά την κυκλοφορία της μπάλας. Ο ΠΑΟΚ κάνει φέτος 395 πάσες ανά αγώνα με ακρίβεια 79%, έναντι 507 πασών και 84% ακρίβειας πέρυσι. Παράλληλα, οι αντίπαλοι κυκλοφορούν ευκολότερα την μπάλα: ολοκληρώνουν σωστά το 81% των πασών τους, από 75% πέρυσι, και επιχειρούν 100 πάσες στο τελευταίο τρίτο αντί για 73.

«Έγινε πιο κάθετος και παίζει περισσότερες μακρινές μπαλιές»

Απάντηση: Τουλάχιστον ως προς τις μακρινές μπαλιές, δεν προκύπτει αλλαγή. Αποτελούν το 11% των πασών, όπως και πέρυσι. Η ουσιαστική διαφορά είναι ότι ο ΠΑΟΚ κρατά λιγότερο την μπάλα.

Όταν ανέλαβε, ο Λίσι δήλωσε ότι θέλει μια επιθετική ομάδα, που πιέζει και ελέγχει όλες τις φάσεις του αγώνα [1][2]. Η επιθετική παραγωγή παραμένει σε καλό επίπεδο. Η πίεση, όμως, δεν έχει αποδώσει ακόμη. Ο ΠΑΟΚ ανακτά την μπάλα 41,2 φορές ανά αγώνα, επίδοση που τον φέρνει 12ο ανάμεσα στις 14 ομάδες, ενώ πέρυσι ήταν τέταρτος με 45,2. Επιπλέον, οι αντίπαλοι ολοκληρώνουν τις πάσες τους με μεγαλύτερη ευκολία απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε από τις τρεις τελευταίες σεζόν. Η φυσική κατάσταση δεν φαίνεται να είναι η αιτία καθώς τα στοιχεία της Κατηγορίας 6 δείχνουν ότι ο ΠΑΟΚ τρέχει όσο και οι αντίπαλοί του.

Η κάρτα αποτυπώνει τη θέση του ΠΑΟΚ ανάμεσα στις 14 ομάδες. Οι δείκτες «Σουτ κατά» και «Κατοχή» δείχνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τη διαφορά:

Στην επίθεση, ο ΠΑΟΚ βρίσκεται ανάμεσα στις τρεις κορυφαίες ομάδες της λίγκας. Στον έλεγχο του αγώνα, όμως, βρίσκεται περίπου στη μέση της κατάταξης.

Θέμα 2ο: «Μεγάλη ομάδα χωρίς την κατοχή δεν γίνεται»

ΣΤΕΚΕΙ ΕΝ ΜΕΡΕΙ. Η κατοχή δεν αρκεί από μόνη της για να κερδίσει μια ομάδα. Όταν, όμως, ο ΠΑΟΚ δεν έχει την μπάλα, την έχει ο αντίπαλος.

Όσοι υποστηρίζουν ότι μια μεγάλη ομάδα πρέπει να κρατά την μπάλα έχουν ορισμένα στοιχεία με το μέρος τους. Την περσινή σεζόν, στη Super League, οι τρεις ομάδες με τη μεγαλύτερη κατοχή, Ολυμπιακός, ΠΑΟΚ και ΑΕΚ, ήταν και εκείνες με τους περισσότερους βαθμούς ανά αγώνα. Αντίστοιχη εικόνα εμφανίζεται και στην Ευρώπη: σε 35 πρωταθλήματα, οι 70 πρωταθλητές των σεζόν 2016-17 και 2017-18 είχαν μέσο όρο κατοχής 57%, ενώ οι δύο ελληνικές ομάδες έφταναν στο 59% [3].

Οι σχετικές μελέτες, ωστόσο, εξηγούν και τα όρια αυτού του συμπεράσματος. Όταν συνυπολογίζονται η ποιότητα των ομάδων και το πλεονέκτημα της έδρας, η μεγαλύτερη κατοχή μέσα σε έναν αγώνα δεν οδηγεί από μόνη της σε περισσότερες νίκες. Στις αναλύσεις πρωταθλημάτων, η σχέση εμφανίζεται μάλιστα αρνητική [4][5]. Η μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη που εντοπίζει όφελος πάνω από περίπου 57% κατοχής [3] καταγράφει τη συσχέτιση, χωρίς να απομονώνει την κατοχή από την ποιότητα των ομάδων. Με άλλα λόγια, οι καλές ομάδες συχνά έχουν την κατοχή επειδή είναι καλές. Δεν γίνονται καλές απλώς και μόνο επειδή κρατούν την μπάλα.

Ένας βασικός λόγος είναι ότι η κατοχή επηρεάζεται από το σκορ. Η ομάδα που προηγείται συχνά παραχωρεί την μπάλα, ενώ εκείνη που χάνει προσπαθεί να την κρατήσει περισσότερο [6][7]. Σε ισπανική μελέτη, η ίδια ομάδα έχανε συχνότερα στους αγώνες όπου είχε μεγαλύτερη κατοχή από τη συνηθισμένη της [8]. Αντίστοιχα, μελέτη για τη Super League της σεζόν 2020-21 έδειξε ότι οι νίκες εξηγούνταν από τα σουτ στην εστία, τα πέναλτι και τις αντεπιθέσεις. Όταν συνυπολογίστηκαν αυτοί οι παράγοντες, η κατοχή δεν πρόσθετε κάτι στην εξήγηση [9].

Από την άλλη, η κατοχή δεν έχει ιδιαίτερη αξία αν δεν οδηγεί σε ουσιαστικές επιθέσεις. Η Λέστερ κατέκτησε την Premier League το 2015-16 με μόλις 42% κατοχή, αλλά ήταν δεύτερη στη λίγκα ως προς τα αναμενόμενα γκολ [10]. Η Ισπανία νίκησε την Κροατία στο Euro 2024 με 46% κατοχή, βάζοντας τέλος σε σερί 136 επίσημων αγώνων στους οποίους είχε περισσότερη κατοχή από τον αντίπαλο, και κατέκτησε τον τελικό με 63% [11][12]. Οι κορυφαίες ομάδες μπορούν να προσαρμόζουν την κατοχή στις ανάγκες κάθε αγώνα.

Η εικόνα στην Ευρώπη δείχνει επίσης ότι η υψηλή κατοχή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε νίκες. Την περσινή σεζόν στην Premier League, οι ομάδες που είχαν κατοχή 60% ή περισσότερο κέρδισαν μόλις το 34% αυτών των αγώνων, έναντι 53% δύο χρόνια νωρίτερα. Παρ’ όλ’ αυτά, πρωταθλήτρια αναδείχθηκε ξανά μια ομάδα που βασίζεται στην κατοχή: η Άρσεναλ, με 56% [13].

Στην Ελλάδα, ο Λεβαδειακός είχε πέρυσι την τέταρτη υψηλότερη κατοχή της λίγκας, με 56,3%, αλλά συγκέντρωσε 1,62 βαθμούς ανά αγώνα, πολύ λιγότερους από τις μεγάλες ομάδες. Φέτος, ο ΟΦΗ βρίσκεται τέταρτος στην κατοχή με 53%, αλλά επιτρέπει περισσότερες ευκαιρίες από όσες δημιουργεί. Και στις δύο περιπτώσεις, η κατοχή δεν συνοδεύτηκε από συχνή παρουσία στην αντίπαλη περιοχή.

Ο φετινός ΠΑΟΚ, καταγράφει 7,9 επαφές στην αντίπαλη περιοχή για κάθε 100 πάσες, τις περισσότερες στη λίγκα. Πέρυσι, παρ’ ότι είχε πολύ μεγαλύτερη κατοχή, έφτανε στις 6 επαφές ανά 100 πάσες. Δηλαδή, η φετινή ομάδα φτάνει συχνότερα στην περιοχή σε σχέση με τον αριθμό των πασών της.

Η περισσότερη κατοχή δεν έφερε όμως και αυτομάτως περισσότερους βαθμούς. Στα 26 παιχνίδια πρωταθλήματος των δύο τελευταίων σεζόν απέναντι σε ομάδες εκτός Ολυμπιακού, ΑΕΚ και Παναθηναϊκού, ο ΠΑΟΚ πήρε 2,06 βαθμούς ανά αγώνα στα 18 ματς με κατοχή τουλάχιστον 60%. Στα οκτώ παιχνίδια με χαμηλότερη κατοχή κέρδισε και τα οκτώ. Χρειάζεται, όμως, να ληφθεί υπόψη και το σκορ, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις, η χαμηλότερη κατοχή ήταν αποτέλεσμα του προβαδίσματος και όχι η αιτία της νίκης.

«Ο ΠΑΟΚ έχει φέτος λιγότερη κατοχή επειδή προηγείται και διαχειρίζεται το σκορ ή επειδή παίζει με δέκα».

Απάντηση: Τα δεδομένα του σκορ θα οδηγούσαν μάλλον στο αντίθετο συμπέρασμα. Φέτος ο ΠΑΟΚ βρέθηκε μπροστά στο σκορ για το 31% του χρόνου στο πρωτάθλημα και πίσω για το 23,5%. Πέρυσι τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 45,6% και 10,2%. Μια ομάδα που προηγείται λιγότερο και βρίσκεται συχνότερα πίσω στο σκορ συνήθως έχει μεγαλύτερο κίνητρο να κρατήσει την μπάλα, όχι μικρότερο.

Οι αποβολές εξηγούν ένα μέρος της διαφοράς, δεν δίνουν όμως ολόκληρη την εικόνα. Στα πέντε φετινά παιχνίδια πρωταθλήματος χωρίς αποβολή, η κατοχή ήταν 52%, έναντι 61,5% πέρυσι. Στα πρώτα ημίχρονα, στα οποία ο ΠΑΟΚ δεν είχε προηγηθεί στο πρώτο μισάωρο, η κατοχή ήταν 57,5%, έναντι 62,7% πέρυσι, χωρίς να υπολογίζεται το παιχνίδι με τον Παναθηναϊκό, όπου έπαιζε με δέκα από το 15ο λεπτό. Η διαφορά περιορίζεται, αλλά παραμένει.

Το σημαντικότερο είναι ότι η κατοχή δεν αφορά μόνο την επίθεση, αλλά λειτουργεί και ως μέσο άμυνας. Την περσινή σεζόν, στις 14 ομάδες της λίγκας, η μεγαλύτερη κατοχή συνδεόταν στενά με λιγότερες ευκαιρίες για τον αντίπαλο. Ο ΠΑΟΚ αντιμετωπίζει ακριβώς αυτή την αντίφαση: με λιγότερη κατοχή δέχεται σχεδόν διπλάσια σουτ. Ακόμη και στα πέντε φετινά παιχνίδια πρωταθλήματος χωρίς αποβολή δέχεται 10,2 σουτ ανά αγώνα, ενώ πέρυσι δεχόταν 6,9.

Μετά την ήττα από την Άντερλεχτ τον Αύγουστο, ο Λίσι δήλωσε ότι δεν τον απασχολεί η κατοχή αυτή καθαυτή, αλλά οι ευκαιρίες που δημιουργούνται [14]. Στο επιθετικό σκέλος, τα στοιχεία στηρίζουν τη θέση του. Στο αμυντικό σκέλος, όμως, η εικόνα παραμένει προβληματική.

Επομένως, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόση κατοχή έχει ο ΠΑΟΚ. Είναι τι καταφέρνει όταν έχει την μπάλα, όπου φέτος βρίσκεται πρώτος στη λίγκα, και τι καταφέρνει να περιορίσει όταν την έχει ο αντίπαλος. Ένας τομέας στον οποίο βρίσκεται έβδομος.

Θέμα 3ο: «Αλλάζει συνέχεια σύστημα»

ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ. Ο αρχικός σχηματισμός δεν αλλάζει. Οι προσαρμογές γίνονται κατά τη διάρκεια του αγώνα.

Ο ΠΑΟΚ ξεκίνησε και τους 15 φετινούς αγώνες με σχηματισμό 4-2-3-1: δύο στόπερ, δύο κεντρικούς μέσους και τρεις παίκτες πίσω από τον φορ. Αυτό καταγράφεται με τον ίδιο τρόπο από δύο ανεξάρτητες πηγές δεδομένων, η μία από τις οποίες καλύπτει τους οκτώ πιο πρόσφατους αγώνες. Με το ίδιο σχήμα είχε ξεκινήσει ο Λουτσέσκου και στους 107 αγώνες των δύο προηγούμενων σεζόν.

Η εντύπωση ότι ο Λίσι αλλάζει συχνά σύστημα δεν προέκυψε τυχαία, καθώς στη Μιραντές χρησιμοποιούσε τρία στόπερ, ενώ στην Οσασούνα πέρασε στο 4-2-3-1 στα μέσα της σεζόν [15][16]. Όταν ρωτήθηκε για τα συστήματα, απάντησε ότι δεν του αρέσει να μιλά με αριθμούς [17].

Ορισμένα ρεπορτάζ περιέγραψαν την ενδεκάδα απέναντι στον Ηρακλή ως 4-3-3, λόγω της απουσίας του Πέλκα [16][18]. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο περιγραφές αφορά ουσιαστικά μία θέση: ο Ούγκρεσιτς παίζει λίγο πιο πίσω από έναν κλασικό «δεκάρι». Ο αρχικός σχηματισμός, πάντως, δεν αποτυπώνει όλη την τακτική εικόνα. Ο τρόπος με τον οποίο στέκεται η ομάδα με και χωρίς την μπάλα μπορεί να αλλάζει από αγώνα σε αγώνα, χωρίς αυτό να καταγράφεται στα δύο διαθέσιμα αρχεία.

Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στις αποφάσεις κατά τη διάρκεια του αγώνα. Η πρώτη αλλαγή του Λίσι γίνεται νωρίτερα. Στους μισούς αγώνες του, έχει πραγματοποιηθεί έως το 48ο λεπτό, ενώ με το ίδιο κριτήριο ο Λουτσέσκου έφτανε έως το 61ο λεπτό πέρυσι και έως το 63ο πρόπερσι. Ο Λίσι έκανε αλλαγή στο ημίχρονο σε 5 από τους 15 αγώνες του, ενώ ο Λουτσέσκου το έκανε σε 6 από τα 55 παιχνίδια της περσινής σεζόν.

Σε δύο αγώνες, όταν ο ΠΑΟΚ βρέθηκε πίσω στο σκορ, ο Λίσι πέρασε δεύτερο φορ: με την Καλαμάτα στο 74ο λεπτό, ενώ το σκορ ήταν 1-3, και με τον Ηρακλή στο 53ο λεπτό, στο 0-1. Στη δεύτερη περίπτωση, ο Μπανζά ισοφάρισε εννέα λεπτά μετά την είσοδό του και ο ΠΑΟΚ τελικά κέρδισε.

«Ναι, αλλά αυτό το μπρος-πίσω με τους δύο φορ δείχνει ότι δεν έχει σχέδιο»

Απάντηση: Η χρησιμοποίηση δεύτερου φορ όταν μια ομάδα βρίσκεται πίσω στο σκορ είναι συνηθισμένη επιθετική κίνηση. Στην περίπτωση του Ηρακλή, η αλλαγή είχε άμεσο αποτέλεσμα. Το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι γιατί το βασικό σχήμα δεν δημιουργεί αρκετά νωρίς το γκολ που θα απέτρεπε την ανάγκη μιας τέτοιας αντίδρασης.

Υπάρχει μια πρώτη ένδειξη, αλλά το δείγμα είναι μικρό, Μετά την πρώτη αλλαγή του Λίσι στο δεύτερο ημίχρονο, η επιθετική παραγωγή της ομάδας βελτιώνεται. Πριν από την αλλαγή, ο ΠΑΟΚ καταγράφει 1,16 xG υπέρ και 1,68 xG κατά ανά 90 λεπτά· μετά, 2,02 υπέρ και 1,28 κατά. Το διάστημα πριν από την αλλαγή καλύπτει μόλις 96 λεπτά σε επτά αγώνες, επομένως η διαφορά αποτελεί ένδειξη και όχι απόδειξη.

*Η ανάλυση αυτή δεν συμπεριλαμβάνει τον χθεσινό αγώνα του ΠΑΟΚ με τον ΑΕΚ όπου ξεκίνησε με 2 βασικούς φορ.

Θέμα 4ο: «Δεν έχει σταθερή ενδεκάδα»

ΔΕΝ ΣΤΕΚΕΙ. Ο Λίσι αλλάζει την ενδεκάδα περίπου όσο ο Λουτσέσκου στο ίδιο σημείο της σεζόν.

Ούτε ο Λουτσέσκου χρησιμοποιούσε «σταθερή ενδεκάδα» με την έννοια που συχνά δίνεται στην κερκίδα. Την περσινή σεζόν παρέταξε 51 διαφορετικές ενδεκάδες σε 55 αγώνες.

Ο Λίσι, επιπλέον, κάνει τις αλλαγές έχοντας λιγότερες επιλογές στη διάθεσή του. Σε κάθε φετινό αγώνα έλειπαν κατά μέσο όρο σχεδόν τέσσερις παίκτες λόγω τραυματισμού, με συνολικά 59 χαμένες συμμετοχές σε 15 ματς. Πέρυσι οι απουσίες αντιστοιχούσαν σε δυόμισι παίκτες ανά αγώνα και πρόπερσι σε λιγότερο από έναν

«Έχει χρησιμοποιήσει 28 διαφορετικούς βασικούς σε 15 αγώνες»

Απάντηση: Ο ίδιος αριθμός με τον Λουτσέσκου στους πρώτους 15 αγώνες της σεζόν 2024-25. Επιπλέον, το ρόστερ του Λίσι άλλαζε διαρκώς: ο Ούγκρεσιτς, ο Κόστα και ο Γιάκιτς ήρθαν αφού είχε ολοκληρωθεί η ευρωπαϊκή πορεία, ενώ ο Μπανζά αποκτήθηκε λίγο αργότερα.

Θέμα 5ο: «Δεν έχει βρει δίδυμα»

ΣΤΕΚΕΙ ΕΝ ΜΕΡΕΙ. Η παρατήρηση ισχύει για το κέντρο και για τον παρτενέρ του Μιχαηλίδη στα στόπερ. Οι αλλαγές, όμως, οφείλονται κυρίως σε παράγοντες που δεν ελέγχει ο προπονητής.

Στο κέντρο, ο ΠΑΟΚ έχει χρησιμοποιήσει πέντε διαφορετικά δίδυμα σε επτά αγώνες πρωταθλήματος. Στο ίδιο σημείο της σεζόν, ο Λουτσέσκου είχε χρησιμοποιήσει δύο πέρυσι και τρία πρόπερσι.

Η διαφορά είναι υπαρκτή, αλλά η σειρά των αλλαγών εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί προέκυψε:

• Ιούλιος–Αύγουστος: Σανταμαρία–Ζαφείρης στους πρώτους πέντε αγώνες, οι οποίοι ήταν όλοι ευρωπαϊκοί.

• 23 Αυγούστου: Τέιλορ–Λουσέ στο 4-0 με τον Λεβαδειακό. Τέσσερις ημέρες αργότερα ο Λουσέ τραυματίστηκε και έμεινε εκτός για επτά αγώνες, έως τις 15 Οκτωβρίου.

• Έως τα μέσα Σεπτεμβρίου: δοκιμάστηκαν διάφοροι συνδυασμοί χωρίς τον Λουσέ, με τους Τέιλορ, Σανταμαρία ή Ούγκρεσιτς δίπλα στον Ζαφείρη.

• 9 Σεπτεμβρίου: αποκτήθηκε ο Γιάκιτς. Από την πρώτη του συμμετοχή ως βασικός στο πρωτάθλημα, στις 20 Σεπτεμβρίου, το δίδυμο Γιάκιτς–Ζαφείρης ξεκινά σε κάθε αγώνα.

Οι αλλαγές στο κέντρο ακολούθησαν, επομένως, κυρίως τους τραυματισμούς και τις νέες αφίξεις. Από τη στιγμή που εντάχθηκε ο Γιάκιτς στην ενδεκάδα, το δίδυμο με τον Ζαφείρη παρέμεινε σταθερό.

Το ίδιο ισχύει για τον ισχυρισμό περί «έξι διαφορετικών συνδυασμών στόπερ σε έξι αγωνιστικές» [19]. Ως βασικά ζευγάρια, ο ΠΑΟΚ έχει χρησιμοποιήσει τρία σε επτά αγωνιστικές. Οι υπόλοιποι συνδυασμοί προέκυψαν κατά τη διάρκεια των αγώνων: μετά την αποβολή του Ελουστόντο στο 15ο λεπτό απέναντι στον Παναθηναϊκό, την αλλαγή του Μιχαηλίδη στο ημίχρονο με την Καλαμάτα και τον τραυματισμό του Ελουστόντο στο Αγρίνιο [20][21][22].

Ο Μιχαηλίδης παρέμεινε σταθερός, ενώ ο παρτενέρ του άλλαξε μετά τον τραυματισμό του Χατζηδιάκου, από τις 30 Αυγούστου έως τις 5 Οκτωβρίου, και την άφιξη του Κόστα στις 5 Σεπτεμβρίου. Ο Κόστα έχει ξεκινήσει βασικός σε τρεις από τους τέσσερις τελευταίους αγώνες πρωταθλήματος. Ακόμη και στο τέρμα, οι αλλαγές προέκυψαν από τον τραυματισμό του Παβλένκα και την αποβολή του Τσιφτσή.

Το βασικό ζήτημα δεν είναι πόσα δίδυμα άλλαξαν, αλλά ποιοι παίκτες λείπουν. Πέρυσι, οι Οζντόεφ και Μεϊτέ ξεκίνησαν μαζί σε 25 αγώνες στο κέντρο. Σήμερα, ο Οζντόεφ έχει αποχωρήσει και ο Μεϊτέ παραμένει τραυματίας από τον Μάιο. Μαζί τους χάθηκε και ο έλεγχος του αγώνα.

Πέρυσι, ο Μεϊτέ ολοκλήρωνε σωστά το 87,9% των πασών του και είχε 9 απώλειες κατοχής ανά 90 λεπτά, επίδοση που τον συγκατέλεγε στους πιο αξιόπιστους κεντρικούς μέσους του πρωταθλήματος. Φέτος, ο Ζαφείρης (495 λεπτά συμμετοχής) έχει ακρίβεια πάσας 78,5% και 13,5 απώλειες, ενώ ο Γιάκιτς (243 λεπτά) βρίσκεται στο 78,1% και στις 14,1 απώλειες. Ο μέσος κεντρικός της λίγκας έχει αντίστοιχα 85,2% ακρίβεια και 10,1 απώλειες.

Ο Γιάκιτς είχε παρόμοια εικόνα και στην Άουγκσμπουργκ, με 80,3% ακρίβεια πάσας σε 1.653 λεπτά, ενώ ο Ζαφείρης πέρυσι, δίπλα στον Μεϊτέ, έφτανε το 84,1%.

Στο ανασταλτικό κομμάτι, αντίθετα, και οι δύο διακρίνονται, με τον Ζαφείρη να είναι δεύτερος στα κοψίματα ανάμεσα στους 32 κεντρικούς μέσους της Super League. Το κέντρο του ΠΑΟΚ ανακόπτει επιθέσεις, αλλά δυσκολεύεται να κρατήσει την κατοχή.

Παράλληλα, το κέντρο καλύπτει περισσότερα χιλιόμετρα από κάθε άλλη γραμμή: 11 χιλιόμετρα ανά παίκτη ανά 90 λεπτά, με τον Γιάκιτς στα 11,5 και τον Ζαφείρη στα 10,8. Πέρυσι, στο ίδιο σημείο της σεζόν, ο μέσος όρος ήταν 10,6. Η προσπάθεια δεν λείπει. Αυτό που λείπει είναι η ασφάλεια στην πάσα.

Θέμα 6ο: «Η εικόνα της ομάδας είναι δική του ευθύνη»

ΣΤΕΚΕΙ ΕΝ ΜΕΡΕΙ. Τρία βασικά προβλήματα αφορούν τον πάγκο. Υπάρχουν, όμως, και αδυναμίες που προϋπήρχαν και τις οποίες ο Λίσι κληρονόμησε.

Πρώτο ζήτημα είναι ο έλεγχος. Στους επτά αγώνες πρωταθλήματος δεν έχει καταγραφεί ούτε ένα λάθος στην κατοχή που να οδήγησε σε τελική προσπάθεια του αντιπάλου. Αυτό παραπέμπει περισσότερο στην οργάνωση της ομάδας παρά σε ατομικά λάθη, χωρίς να αποκλείει κακές τοποθετήσεις ή χαμένα μαρκαρίσματα, τα οποία δεν καταγράφονται απαραίτητα ως λάθη. Στις στατικές φάσεις, όπου η οργάνωση έχει ιδιαίτερη σημασία, οι αντίπαλοι καταλήγουν σε τελική 3,7 φορές ανά αγώνα, έναντι 2 πέρυσι.

Δεύτερο ζήτημα είναι τα πρώτα λεπτά κάθε ημιχρόνου. Ο ΠΑΟΚ δεν έχει σκοράρει στο πρώτο μισάωρο σε κανέναν από τους επτά αγώνες πρωταθλήματος, ενώ πέρυσι είχε πετύχει 17 γκολ στο ίδιο διάστημα της κανονικής περιόδου. Από το 46ο έως το 60ό λεπτό, έχει δεχτεί τέσσερα γκολ σε τέσσερις διαφορετικούς αγώνες και δεν έχει σκοράρει κανένα. Πέρυσι, στο ίδιο δεκαπεντάλεπτο, το ισοζύγιο ήταν 9-2 υπέρ του.

Η διαφορά δεν φαίνεται να εξηγείται μόνο από την τύχη. Στο πρώτο δεκαπεντάλεπτο κάθε ημιχρόνου, ο ΠΑΟΚ δημιουργεί φέτος λιγότερα αναμενόμενα γκολ από όσα επιτρέπει. Πέρυσι, στην κανονική περίοδο, υπερείχε καθαρά και στα δύο διαστήματα. Το 46΄–60΄ ήταν τότε το καλύτερο δεκαπεντάλεπτο της ομάδας ως προς τις ευκαιρίες, ενώ φέτος είναι ένα από τα χειρότερα.

Η κάρτα συγκρίνει τα αναμενόμενα γκολ ανά δεκαπεντάλεπτο φέτος και στο αντίστοιχο σημείο της περσινής σεζόν. Η πτώση στην αρχή κάθε ημιχρόνου είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς αυτά τα διαστήματα επηρεάζονται και από την προετοιμασία και τις οδηγίες στα αποδυτήρια.

Τρίτο ζήτημα είναι η διαχείριση του σκορ. Ο ΠΑΟΚ βρίσκεται φέτος πίσω στο σκορ για το 23,5% του αγωνιστικού χρόνου, έναντι 10,2% πέρυσι. Όταν το σκορ είναι ισόπαλο, επιτρέπει 1,32 αναμενόμενα γκολ ανά 90 λεπτά, ενώ την περσινή σεζόν ο αντίστοιχος δείκτης ήταν 0,89.

«Τουλάχιστον τα αποτελέσματα έρχονται»

Απάντηση: Τα αποτελέσματα έρχονται, αλλά ακριβώς αυτό αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι. Με βάση τις ευκαιρίες που δημιουργήθηκαν και παραχωρήθηκαν, ο ΠΑΟΚ θα αναμενόταν να έχει περίπου 12,4 βαθμούς. Έχει ήδη 15. Πέρυσι, αντίθετα, η αγωνιστική απόδοση και η συγκομιδή βαθμών ήταν σχεδόν ίδιες (56,6 έναντι 57). Η φετινή βαθμολογία παρουσιάζει, επομένως, τον ΠΑΟΚ καλύτερο από όσο δείχνει η αγωνιστική του εικόνα.

Το δείγμα είναι ακόμα πολύ μικρό για να προκύψει κάποιο συμπέρασμα με σιγουριά. Σε μόλις επτά αγώνες, μία φάση μπορεί να αλλάξει σημαντικά τους αριθμούς. Είναι, όμως, λόγος να μην προκαλεί εφησυχασμό η θέση στη βαθμολογία.

«Η ομάδα δεν τρέχει. Είναι θέμα φυσικής κατάστασης»

Απάντηση: Τα στοιχεία για τις αποστάσεις δεν επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση. Στους έξι από τους επτά αγώνες πρωταθλήματος για τους οποίους υπάρχουν μετρήσεις, κάθε παίκτης γηπέδου του ΠΑΟΚ καλύπτει κατά μέσο όρο 9,8 χιλιόμετρα ανά 90 λεπτά, ακριβώς όσα και οι αντίπαλοί του. Πέρυσι, στο ίδιο σημείο της σεζόν, οι αριθμοί ήταν 10,1 και 10,2 αντίστοιχα. Η απόσταση που καλύπτει ο ΠΑΟΚ έχει μειωθεί λίγο, αλλά αντίστοιχα έχει μειωθεί και των αντιπάλων. Ακόμη και αν εξαιρεθούν τα δύο παιχνίδια στα οποία ο ΠΑΟΚ έμεινε με δέκα, ο μέσος όρος παραμένει ίδιος: 9,6 χιλιόμετρα και για τις δύο ομάδες.

Υπάρχουν μετρήσεις για πέντε από τους επτά αγώνες πρωταθλήματος πέρυσι και για έξι από τους επτά φέτος. Οι τερματοφύλακες δεν περιλαμβάνονται στους μέσους όρους.

Δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά ούτε η κατανομή των χιλιομέτρων ανά γραμμή. Η άμυνα καλύπτει το 37%, το κέντρο το 22%, οι τρεις παίκτες πίσω από τον φορ το 30% και ο φορ το 10% - ποσοστά σχεδόν ίδια με τα περσινά (38%, 21%, 30% και 10%). Η μόνη γραμμή που καλύπτει περισσότερα χιλιόμετρα από πέρυσι είναι το κέντρο.

Φέτος, τα σπριντ καταγράφονται περίπου κατά ένα τρίτο λιγότερα για όλες τις ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των αντιπάλων του ΠΑΟΚ στο ίδιο σημείο της σεζόν: από 15,7 σε 10,2 ανά παίκτη ανά 90 λεπτά. Μια τόσο ομοιόμορφη πτώση πιθανότατα οφείλεται σε αλλαγή στον τρόπο μέτρησης και όχι στο ίδιο το παιχνίδι. Γι’ αυτό, τα σπριντ συγκρίνονται μόνο μέσα στην ίδια σεζόν. Σε αυτή τη σύγκριση, ο ΠΑΟΚ βρίσκεται στα ίδια επίπεδα με τους αντιπάλους του: 10,3 έναντι 10,2.

Η διαφορά αφορά κυρίως τους παίκτες που κάνουν τα περισσότερα σπριντ. Πέρυσι, οι τρεις πρώτοι ήταν ο Κωνσταντέλιας, ο Γιακουμάκης και ο Ντεσπόντοφ, και κανένας τους δεν είναι διαθέσιμος αυτή την περίοδο. Φέτος, τα περισσότερα σπριντ καταγράφουν ο Εντιαγέ (12% του συνόλου της ομάδας), ο Κένι (11%) και ο Ζαφείρης (10%). Ανά 90 λεπτά και μεταξύ όσων έχουν αγωνιστεί πάνω από 250 λεπτά, προηγούνται ο Πέλκας (13,7) και ο Ζαφείρης (13,2). Το κέντρο είναι η μόνη γραμμή που δεν έχει μειώσει τα σπριντ: καταγράφει 9,5 ανά 90 λεπτά, όσα και πέρυσι στο αντίστοιχο σημείο. Αντίθετα, η άμυνα, οι τρεις παίκτες πίσω από τον φορ και ο φορ εμφανίζουν πτώση περίπου κατά ένα τρίτο. Την υψηλότερη τελική ταχύτητα στο πρωτάθλημα έχει ο Κένι, με 36,1 χλμ./ώρα.

Η κάρτα παρουσιάζει τα χιλιόμετρα, τα σπριντ και την τελική ταχύτητα κάθε παίκτη στο πρωτάθλημα:

Η φυσική κατάσταση, επομένως, δεν εξηγεί από μόνη της την εικόνα. Ο ΠΑΟΚ τρέχει όσο και οι αντίπαλοί του, όπως συνέβαινε και πέρυσι. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η ικανότητά του να κρατά τους αντιπάλους μακριά από την περιοχή του.

Θέμα 7ο: «Δεν κάνει για τον ΠΑΟΚ»

ΔΕΝ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ. Η ευρωπαϊκή πορεία αποτελεί σαφή αποτυχία, υπάρχει ένα αποτέλεσμα που προκαλεί ανησυχία, αλλά το ξεκίνημα στο πρωτάθλημα δεν διαφέρει σημαντικά από αντίστοιχα ξεκινήματα προηγούμενων προπονητών και οι νεαροί της Ακαδημίας αγωνίζονται περίπου όσο και πέρυσι.

Η Ευρώπη είναι το πιο ξεκάθαρο αρνητικό στοιχείο. Ο ΠΑΟΚ αποκλείστηκε από την Άντερλεχτ στα προκριματικά του Europa League και από τη Μπραν στα πλέι οφ του Conference League. Την περσινή σεζόν, με τον Λουτσέσκου, είχε συνεχίσει στην Ευρώπη έως τον Φεβρουάριο. Ως προς το αποτέλεσμα, η κριτική είναι δικαιολογημένη.

Η εικόνα των ευκαιριών όμως είναι πιο σύνθετη. Στα τρία από τα τέσσερα παιχνίδια των αποκλεισμών για τα οποία υπάρχουν στοιχεία σουτ, ο ΠΑΟΚ δημιούργησε περισσότερες ή ισάριθμες τελικές με τον αντίπαλο. Στην Τούμπα, απέναντι στην Άντερλεχτ, είχε 16 σουτ έναντι 4, αλλά ηττήθηκε με 0-1. Με την Μπραν στην Τούμπα είχε 23 σουτ έναντι 6 και το ματς έληξε 1-1. Επίσης, σε πέντε από τα έξι ευρωπαϊκά παιχνίδια ξεκίνησε στην κορυφή της επίθεσης ο Μύθου, παίκτης της Ακαδημίας, καθώς ο Εντιαγέ αποκτήθηκε στις 17 Αυγούστου.

Τα μεγάλα παιχνίδια δεν προσφέρουν ακόμη επαρκές δείγμα για ασφαλή συμπεράσματα. Ο μοναδικός αγώνας απέναντι σε ομάδα της πρώτης τετράδας ήταν το Παναθηναϊκός–ΠΑΟΚ 3-1, το οποίο ο ΠΑΟΚ έπαιξε με δέκα παίκτες από το 15ο λεπτό. Τα πέντε σουτ έναντι 25 αποτυπώνουν τη συγκεκριμένη βραδιά, αλλά δεν αρκούν για συνολική κρίση του προπονητή.

Ξεκάθαρο θετικό βήμα προς την σωστή κατεύθυνση ήταν η εικόνα του ματς κόντρα στην ΑΕΚ στην Τούμπα το βράδυ της 28ης, ενώ ένα ακόμα δυνατό τεστ θα είναι ο αγώνας με τον Ολυμπιακό στο Φάληρο στις 8 Νοεμβρίου.

Το ξεκίνημα του Λίσι δεν ξεφεύγει από αυτά των προηγούμενων ετών. Ο πίνακας συγκρίνει τους πρώτους 15 αγώνες κάθε προπονητή του ΠΑΟΚ από το 2015:

Στο πρωτάθλημα, ο Λίσι ξεκίνησε με επίδοση αντίστοιχη του Λουτσέσκου το 2017 και καλύτερη από εκείνη του 2021. Ο Λουτσέσκου είχε τότε 13 βαθμούς στις πρώτες επτά αγωνιστικές και κατέκτησε το πρωτάθλημα στην τρίτη σεζόν του. Στο σύνολο των αγώνων, πάντως, η επίδοση του Λίσι είναι χαμηλότερη, κυρίως λόγω της ευρωπαϊκής πορείας.

Οι παίκτες της Ακαδημίας κάτω των 23 ετών έχουν ξεκινήσει βασικοί 13 φορές στους 15 αγώνες του Λίσι, καλύπτοντας το 7,9% των θέσεων στην ενδεκάδα. Πρόκειται για το ίδιο ποσοστό που είχε ο Λουτσέσκου στους πρώτους 15 αγώνες της περσινής σεζόν. Σε ολόκληρη την περσινή χρονιά, το ποσοστό ήταν 7,6%, ενώ την προπέρσινη 7,2%.

Τα ονόματα, ωστόσο, έχουν αλλάξει. Πέρυσι, 11 από τις 13 συμμετοχές βασικού ανήκαν στον Κωνσταντέλια. Φέτος μοιράζονται ανάμεσα στον Μύθου (7), τον Χατσίδη (4), τον Μοναστηρλή και τον Μπαταούλα. Μέρος των ευκαιριών προέκυψε από απουσίες, τόσο στο τέρμα όσο και στην επίθεση πριν από την άφιξη του Εντιαγέ. Τόσο τον Μύθου όσο και τον Χατσίδη είχε χρησιμοποιήσει ως βασικούς και ο Λουτσέσκου, συνολικά 21 φορές την περσινή σεζόν.

Να σημειωθεί επίσης πως με την αλλαγή του κανονισμού στο Κύπελλο, παιδιά από τις ακαδημίες παίρνουν υποχρεωτικά ευκαιρίες.

Το βιογραφικό του Λίσι δείχνει ρίσκο, όχι όμως προδιαγεγραμμένη αποτυχία. Ανέλαβε τον ΠΑΟΚ στα 40 του, έχοντας περάσει από τις ακαδημίες της Λάτσιο και της Λεβάντε [23][24]. Ως πρώτος προπονητής σε ομάδα μεγάλης κατηγορίας, έχει τρεις βασικούς σταθμούς:

• Λεβάντε, LaLiga 2021-22: ανέλαβε την ομάδα με 7 βαθμούς σε 15 αγωνιστικές και ολοκλήρωσε τη σεζόν στην 19η θέση, με υποβιβασμό [25][26].

• Μιραντές, δεύτερη κατηγορία Ισπανίας: στη δεύτερη σεζόν του, το 2024-25, την οδήγησε στην 4η θέση και για πρώτη φορά στην ιστορία της στον τελικό των πλέι οφ ανόδου, όπου ηττήθηκε από την Οβιέδο στην παράταση [27][28].

• Οσασούνα, LaLiga 2025-26: με πέντε αγωνιστικές να απομένουν, η ομάδα διεκδικούσε ευρωπαϊκή θέση, αλλά έκλεισε τη σεζόν με πέντε συνεχόμενες ήττες και σώθηκε από τον υποβιβασμό μέσω ισοβαθμίας, τερματίζοντας 17η [29][30]. Η Οσασούνα δεν τον κράτησε στον πάγκο [31].

Ο Λίσι δεν είχε εργαστεί προηγουμένως σε σύλλογο που διεκδικεί τίτλους ούτε είχε αντιμετωπίσει την αντίστοιχη πίεση. Την επιλογή του έκαναν ο αθλητικός διευθυντής Λέο Μάτος και ο τεχνικός διευθυντής Βιεϊρίνια, οι οποίοι είχαν αναλάβει μόλις δύο εβδομάδες νωρίτερα, με την έγκριση της ιδιοκτησίας [32][33]. Ο Μάτος ανέφερε ότι είχε πάρει συνέντευξη από επτά προπονητές [34].

Η πρόσληψη ενός νέου προπονητή με ιδέες, αλλά χωρίς εμπειρία σε περιβάλλον πρωταθλητισμού, ήταν συνειδητό ρίσκο της διοίκησης. Την ευθύνη για αυτή την επιλογή φέρουν όσοι την έλαβαν.

Η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τον προπονητή

Είναι εύκολο να αποδοθούν όλα σε έναν άνθρωπο. Η πραγματικότητα όμως είναι πως πολλά συμβάλλουν στην εικόνα της ομάδας, όπως η αγωνιστική κατάσταση που κληρονόμησε, οι αλλαγές στο ρόστερ, οι αποφάσεις της διοίκησης, οι τραυματισμοί και οι αποβολές.

Η “κληρονομιά”

Η φράση «η ομάδα δεν βλέπεται από τον Φεβρουάριο» ακούγεται συχνά. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν την αγωνιστική πτώση, η οποία είχε ξεκινήσει επί Λουτσέσκου.

Στα πλέι οφ, ο ΠΑΟΚ συγκέντρωσε 1,17 βαθμούς ανά αγώνα, επέτρεψε περισσότερα αναμενόμενα γκολ από όσα δημιούργησε (1,35–1,63) και τερμάτισε τρίτος [35]. Από τις 15 Μαρτίου έως τα τέλη Απριλίου δεν πέτυχε νίκη [36], ενώ στον τελικό του Κυπέλλου ηττήθηκε από τον ΟΦΗ με 3-2 στην παράταση [37]. Ο ίδιος ο Λουτσέσκου είχε αναφέρει ότι τα μεγαλύτερα προβλήματα εμφανίστηκαν μετά τις 15 Μαρτίου, μαζί με τους τραυματισμούς βασικών παικτών [38].

Ο Λίσι δεν ανέλαβε τον ΠΑΟΚ του φθινοπώρου του 2025, αλλά την ομάδα όπως είχε διαμορφωθεί την άνοιξη του 2026.

Η πιο ισορροπημένη αποτίμηση είναι ότι επιθετικά ο Λίσι επανέφερε τον ΠΑΟΚ στα επίπεδα του φθινοπώρου: 31,4 επαφές στην αντίπαλη περιοχή στο πρωτάθλημα, όσες και τότε. Στην άμυνα, όμως, η αντίστοιχη βελτίωση δεν έχει έρθει.

Το ρόστερ

Από τις 605 συμμετοχές σε θέσεις βασικού την περσινή σεζόν, οι 223 (37%) ανήκαν σε παίκτες που δεν βρίσκονται πλέον στον ΠΑΟΚ: Κεντζιόρα (41 φορές βασικός), Οζντόεφ (39), Κωνσταντέλιας (32), Γιακουμάκης (23), Λόβρεν (18) και άλλοι. Αν συνυπολογιστεί ο Μεϊτέ (38), ο οποίος είναι τραυματίας από τον Μάιο, απουσιάζει πάνω από το 40% των περσινών συμμετοχών βασικών. Από την άλλη, οι καλοκαιρινές μεταγραφές έχουν καλύψει φέτος 52 από τις 165 θέσεις βασικού (31,5%) και στο πρωτάθλημα 27 από τις 77. Δηλαδή, περίπου ένας στους τρεις βασικούς είναι νέα προσθήκη.

Ανάμεσα στους παίκτες που αποχώρησαν, εκείνοι που επηρεάζουν περισσότερο τον έλεγχο του παιχνιδιού είναι τρεις: το δίδυμο Οζντόεφ–Μεϊτέ στο κέντρο, ο Κεντζιόρα στην άμυνα (26 φορές βασικός δίπλα στον Μιχαηλίδη) και ο Κωνσταντέλιας, που προωθούσε την μπάλα στο επιθετικό τρίτο.

Η διοίκηση και το ρόστερ που συμπληρώθηκε μετά την Ευρώπη

Τρεις αποφάσεις της διοίκησης επηρέασαν καθοριστικά το φθινόπωρο.

Πρώτον, η αλλαγή προπονητή. Ο ΠΑΟΚ ανακοίνωσε τη λύση της συνεργασίας με τον Λουτσέσκου «κοινή συναινέσει» στις 19 Ιουνίου [39]. Ο ίδιος δήλωσε αργότερα ότι ήθελε να παραμείνει και ότι ο σύλλογος είχε ήδη συνομιλίες με άλλους προπονητές [40]. Η αλλαγή στον πάγκο ήταν επιλογή του συλλόγου, όπως και η επιλογή του αντικαταστάτη.

Δεύτερον, ο χρόνος των μεταγραφών. Ο ΠΑΟΚ έκανε έντεκα προσθήκες [41]. Τέσσερις από αυτές, οι Ούγκρεσιτς, Κόστα, Γιάκιτς και Μπάνζα, ήρθαν μετά τον αποκλεισμό από τη Μπραν [41]. Έτσι, ο Λίσι έδωσε όλη την ευρωπαϊκή πορεία με ρόστερ που δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί. Ο ίδιος είχε δηλώσει δημόσια από τον Ιούλιο ότι χρειαζόταν παίκτες για τον πρώτο προκριματικό γύρο [42].

Τρίτον, δεν καλύφθηκαν συγκεκριμένα αγωνιστικά προφίλ. Ο Κωνσταντέλιας πωλήθηκε στη Ντόρτμουντ στις 17 Αυγούστου, ανάμεσα στα παιχνίδια με την Άντερλεχτ και τη Μπραν [43]. Δύο ημέρες αργότερα, ο Λίσι δήλωσε ότι ήταν αναγκαία η απόκτηση παίκτη για τη συγκεκριμένη θέση [44]. Η μεταγραφική περίοδος έκλεισε στις 15 Σεπτεμβρίου [45] και, στα τέλη του μήνα, πέρα από τον Πέλκα, ο ΠΑΟΚ δεν διέθετε άλλον καθαρόαιμο παίκτη για τη θέση πίσω από τον φορ [46].

Κανένας από τους νέους μέσους δεν έχει τον ίδιο τρόπο μεταφοράς της μπάλας με τον Κωνσταντέλια. Την περσινή σεζόν εκείνος πετύχαινε 2,78 επιτυχημένες ντρίμπλες ανά 90 λεπτά, δεύτερη καλύτερη επίδοση ανάμεσα στους 89 μέσους της λίγκας. Ο Γιάκιτς είχε 0,33 στην Άουγκσμπουργκ και ο Ούγκρεσιτς 0,48 στην Παρτιζάν.

Ο ΠΑΟΚ πλέον καλείται να καλύψει το αγωνιστικό κενό αυτό με διαφορετικό τρόπο παιχνιδιού και ανάπτυξης, κάτι για το οποίο χρειάζεται χρόνος.

Για τη θέση του Μεϊτέ, που τραυματίστηκε τον Μάιο και χειρουργήθηκε στο ισχίο τον Αύγουστο [47], αποκτήθηκαν ο Σανταμαρία τον Ιούλιο και ο Γιάκιτς τον Σεπτέμβριο. Και οι δύο προσφέρουν περισσότερα στο ανασταλτικό κομμάτι παρά στην κυκλοφορία της μπάλας: στις προηγούμενες ομάδες τους είχαν ακρίβεια πάσας 82% και 80% αντίστοιχα, ενώ ο Μεϊτέ είχε 87,9% πέρυσι.

Οι τραυματισμοί

Σε 15 αγώνες φέτος, οι τραυματισμοί αντιστοιχούν σε 59 χαμένες συμμετοχές. Ο Μεϊτέ και ο Τσάλοφ δεν έχουν αγωνιστεί καθόλου, ο Λουσέ έχει χάσει οκτώ παιχνίδια ως τώρα, ο Χατζηδιάκος πέντε, ο Παβλένκα απουσιάζει από τις 20 Σεπτεμβρίου και ο Πέλκας από την προηγούμενη εβδομάδα.

Ο Τάχα Άλι, η μόνη καλοκαιρινή μεταγραφή με χαρακτηριστικά εξτρέμ που μπορεί να περνά τον αντίπαλο, τραυματίστηκε στον ώμο δύο φορές, τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο. Υποβλήθηκε σε επέμβαση στο Μόναχο στις 8 Οκτωβρίου, μαζί με τον Παβλένκα, και οι δύο αναμένονται να επιστρέψουν στις αρχές του 2027 [48].

Πέντε αποβολές σε 15 αγώνες

Φέτος ο ΠΑΟΚ έχει δεχτεί πέντε κόκκινες κάρτες σε τέσσερα από τα 15 παιχνίδια, ενώ πέρυσι είχε τρεις σε 55 αγώνες. Δύο από τις φετινές αποβολές ήρθαν στο 89ο και στο 90ό λεπτό στις Βρυξέλλες. Ο Ζίβκοβιτς τιμωρήθηκε και έχασε και τα δύο παιχνίδια με τη Μπραν, τα οποία οδήγησαν στον ευρωπαϊκό αποκλεισμό. Και οι δύο ήττες στο πρωτάθλημα ήρθαν σε ματς που ο ΠΑΟΚ ολοκλήρωσε με δέκα παίκτες: με τον Παναθηναϊκό έμεινε με δέκα από το 15ο λεπτό και με την Καλαμάτα από το 62ο, όταν ήδη έχανε με 1-2.

Στα πέντε παιχνίδια πρωταθλήματος που ο ΠΑΟΚ ολοκλήρωσε με έντεκα παίκτες, έχει πέντε νίκες και τέρματα 13-3. Η ψυχραιμία μέσα στο γήπεδο είναι πρωτίστως ευθύνη των παικτών και στη συνέχεια του προπονητή που τους προετοιμάζει.

Η συνολική αποτίμηση

Οι πιο συχνές κριτικές για το σύστημα, την ενδεκάδα και ο ισχυρισμός ότι ο Λίσι δεν άλλαξε τίποτα σε σχέση με τον Λουτσέσκου, είναι εκείνες που τεκμηριώνονται λιγότερο. Το σοβαρότερο πρόβλημα είναι πως ο ΠΑΟΚ δέχεται σχεδόν διπλάσια σουτ από πέρυσι, χωρίς να φαίνεται ότι αμύνεται συνολικά πιο χαμηλά, χωρίς να τρέχει λιγότερο από τους αντιπάλους του και χωρίς καταγεγραμμένα ατομικά λάθη που να εξηγούν την αύξηση. Τα στοιχεία δείχνουν κυρίως προβλήματα οργάνωσης και ελέγχου στο κέντρο. Η ευθύνη μοιράζεται ανάμεσα στον προπονητή, που δεν έχει διορθώσει την εικόνα ακόμη, και στη διοίκηση, που δεν του έδωσε τους παίκτες που θα μπορούσαν να διατηρούν την κατοχή.

Τι χρειάζεται από κάθε πλευρά

Αντί για μια γενική απόδοση ευθυνών, ακολουθούν συγκεκριμένοι στόχοι για κάθε πλευρά, με δείκτες που μπορούν να παρακολουθούνται στα επόμενα παιχνίδια.

Από τον Λίσι:

1. Λιγότερα από 10 σουτ που δέχεται ανά αγώνα. Εκεί βρίσκονται φέτος οι άλλοι τρεις μεγάλοι, με 8 έως 9,6. Το περσινό 6,9 μπορεί να απέχει αρκετά, αλλά τα 12,6 σουτ είναι επίδοση μέσης ομάδας της λίγκας, όχι ομάδας πρωταθλητισμού. Πρώτο σημάδι ότι η πίεση λειτουργεί θα είναι η μείωση της ακρίβειας των αντίπαλων πασών: φέτος φτάνει το 81%, ενώ πέρυσι ήταν 75%.

2. Βελτίωση στην άμυνα των στατικών φάσεων. Οι αντίπαλοι καταλήγουν σε τελική από στημένη φάση 3,7 φορές ανά αγώνα, έναντι 2 πέρυσι. Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τρίτο της αύξησης των σουτ που δέχεται ο ΠΑΟΚ και μπορεί να περιοριστεί με καλύτερη οργάνωση και δουλειά στην προπόνηση, χωρίς να απαιτείται μεταγραφή.

3. Καλύτερη διαχείριση στην αρχή του δεύτερου ημιχρόνου. Από το 46ο έως το 75ο λεπτό, ο ΠΑΟΚ δημιουργεί φέτος 0,38 αναμενόμενα γκολ ανά αγώνα και επιτρέπει 0,54. Πέρυσι, στο ίδιο μισάωρο, δημιουργούσε 0,54 και επέτρεπε 0,19. Αν η βελτίωση μετά τις αλλαγές επιβεβαιωθεί και σε μεγαλύτερο δείγμα, οι λύσεις μπορεί να υπάρχουν ήδη στο ρόστερ και να χρειάζεται να αξιοποιούνται νωρίτερα.

Οι τρεις στόχοι χρειάζεται να επιδιωχθούν με το διαθέσιμο ρόστερ έως τον Ιανουάριο. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει διαθέσιμος κεντρικός μέσος με την ακρίβεια πάσας του Μεϊτέ, επομένως ο έλεγχος θα χρειαστεί να βελτιωθεί πρώτα μέσα από την οργάνωση της ομάδας. Για την προώθηση της μπάλας, σημαντικός δημιουργικός πόρος είναι ο Ζίβκοβιτς, ο οποίος έχει τις περισσότερες πάσες που οδηγούν σε τελική ανάμεσα στα εξτρέμ της λίγκας, με 3,76 ανά 90 λεπτά σε 526 λεπτά συμμετοχής.

Από τους παίκτες:

Όταν ο ΠΑΟΚ ολοκληρώνει τον αγώνα με έντεκα παίκτες, έχει φέτος πέντε νίκες σε πέντε παιχνίδια πρωταθλήματος και 15 βαθμούς στους 15 διαθέσιμους. Με δέκα παίκτες, έχει χάσει και τα δύο παιχνίδια. Η αποφυγή αποβολών είναι μια βελτίωση που δεν απαιτεί μεταγραφή.

Από τη διοίκηση:

Το καλοκαίρι, τέσσερις από τις έντεκα μεταγραφές ολοκληρώθηκαν αφού είχε χαθεί η Ευρώπη [41]. Το ίδιο λάθος δεν πρέπει να επαναληφθεί τον Ιανουάριο. Οι νέες προσθήκες χρειάζεται να ενταχθούν από την αρχή της χειμερινής μεταγραφικής περιόδου.

Τα στοιχεία αναδεικνύουν τρία κενά, με αυτή τη σειρά προτεραιότητας. Για κάθε θέση, ο ΠΑΟΚ χρειάζεται να αναζητήσει συγκεκριμένα αγωνιστικά χαρακτηριστικά, με βάση τους δείκτες της Super League. Για παίκτη που έρχεται από άλλο πρωτάθλημα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το επίπεδο του ανταγωνισμού εκεί.

1. Κεντρικός μέσος που κρατά την μπάλα. Χωρίς έναν τέτοιο παίκτη, ο ΠΑΟΚ χάνει κατοχές στο κέντρο και επιτρέπει στον αντίπαλο να κυκλοφορεί άνετα.

• Ασφάλεια στην πάσα: ακρίβεια πάνω από 86%, όταν ο μέσος κεντρικός της λίγκας βρίσκεται στο 85% και οι κεντρικοί μέσοι του ΠΑΟΚ φέτος στο 78%. Ο Μεϊτέ πέρυσι είχε 88%.

• Λιγότερες απώλειες κατοχής: κάτω από 10 ανά 90 λεπτά. Ο Μεϊτέ είχε 9, ενώ ο Ζαφείρης και ο Γιάκιτς έχουν φέτος 13,5 και 14 αντίστοιχα.

• Ανακτήσεις μπάλας: πάνω από 5 ανά 90 λεπτά, όταν ο μέσος όρος της λίγκας είναι 4,4. Ο μέσος που διατηρεί την κατοχή πρέπει να μπορεί και να κερδίζει ξανά την μπάλα.

2. Παίκτης με χαρακτηριστικά αντίστοιχα του Κωνσταντέλια, που δεν αντικαταστάθηκε. Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα στην ίδια αγωνιστική θέση, αλλά χρειάζεται ένας ποδοσφαιριστής που να μπορεί να παίρνει την μπάλα από το κέντρο, να περνά αντίπαλο και να τη μεταφέρει στο τελευταίο τρίτο. Δεν απαιτείται ένας δεύτερος Κωνσταντέλιας, αλλά παίκτης με παρόμοια χαρακτηριστικά.

• Επιτυχημένες ντρίμπλες από τον άξονα: πάνω από 1,5 ανά 90 λεπτά, όταν ο μέσος όρος των μέσων της λίγκας είναι κάτω από 1. Ο Κωνσταντέλιας είχε 2,78.

• Πάσες προς το τελευταίο τρίτο: πάνω από 12 ανά 90 λεπτά, όταν ο μέσος κεντρικός της λίγκας έχει 10,2 και οι Ζαφείρης και Γιάκιτς 8,9 και 9,3 αντίστοιχα.

• Κερδισμένα φάουλ: πάνω από 1,5 ανά 90 λεπτά, δηλαδή επίδοση υψηλότερη από τον μέσο όρο. Τα κερδισμένα φάουλ μπορούν να αποφορτίσουν την ομάδα όταν δέχεται πίεση.

3. Εξτρέμ που μπορεί να περνά τον αντίπαλο, με προτεραιότητα στην αριστερή πλευρά. Εκεί, ο Τάχα Άλι είναι ο μόνος παίκτης με ανάλογα χαρακτηριστικά, αλλά έχει υποστεί δύο τραυματισμούς στον ώμο από τον Ιούλιο και αναμένεται να επιστρέψει στις αρχές του 2027 [48]. Ο Ταϊσόν, 38 ετών με συμβόλαιο έως το 2027, εξακολουθεί να δημιουργεί, αλλά φέτος δεν έχει ολοκληρώσει επιτυχημένη ντρίμπλα σε 263 λεπτά συμμετοχής. Πέρυσι είχε 1,03 ανά 90 λεπτά, κάτω από τον μέσο όρο των εξτρέμ (1,32). Στη δεξιά πλευρά η ανάγκη είναι μικρότερη, καθώς ο Ζίβκοβιτς είναι ο κορυφαίος δημιουργός του πρωταθλήματος ανάμεσα στα εξτρέμ, ενώ αναμένεται και η επιστροφή του Ντεσπόντοφ, που τραυματίστηκε τον Απρίλιο.

• Επιτυχημένες ντρίμπλες: πάνω από 2 ανά 90 λεπτά, αισθητά πάνω από τον μέσο όρο των εξτρέμ.

• Κερδισμένα φάουλ: περισσότερα από τον μέσο όρο των εξτρέμ, που βρίσκεται στα 1,82 ανά 90 λεπτά.

• Διαθεσιμότητα: προτεραιότητα σε παίκτη που μπορεί να αγωνίζεται σταθερά, καθώς η θέση έχει ήδη έναν τραυματία με δύο εξαρθρώσεις ώμου και έναν βετεράνο 38 ετών. Η δυνατότητα να αγωνίζεται και στις δύο πλευρές θα ήταν επιπλέον πλεονέκτημα.

Δεν προκύπτει αντίστοιχο κενό στη θέση του καθαρού ανασταλτικού μέσου. Ο Ζαφείρης, ο Γιάκιτς και ο Σανταμαρία καλύπτουν ήδη αυτόν τον ρόλο, επομένως μια μεταγραφή αποκλειστικά για τη θέση του «κόφτη» δεν θα αντιμετώπιζε την κύρια ανάγκη.

Αν προκύψει ανάγκη αλλαγής προπονητή

Στα πέντε μεγάλα πρωταθλήματα, όταν οι ομάδες που άλλαξαν προπονητή συγκρίνονται με ομάδες που βρίσκονταν σε ανάλογη κρίση αλλά κράτησαν τον δικό τους, το μέσο όφελος είναι σχεδόν μηδενικό. Στην Bundesliga, σε δεδομένα 46 σεζόν, οι ομάδες που άλλαξαν προπονητή πήραν στη συνέχεια 1,35 βαθμούς ανά αγώνα, έναντι 1,33 για όσες δεν τον άλλαξαν [49][50][51][52][53]. Η πρόσκαιρη «αναπήδηση» μετά την αλλαγή εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από την επιστροφή στον μέσο όρο. Η αλλαγή συνήθως γίνεται μετά από ένα σερί αποτελεσμάτων κάτω από τις προσδοκίες, το οποίο πιθανότατα θα υποχωρούσε και χωρίς αλλαγή [53].

Πότε μπορεί να βοηθήσει; Η αλλαγή φαίνεται να αποδίδει περισσότερο όταν η κακή πορεία αποτυπώνεται και στην ποιότητα των ευκαιριών, όχι μόνο στα αποτελέσματα, και όταν ο νέος προπονητής αναλαμβάνει με μακροπρόθεσμη προοπτική [54][55]. Στον ΠΑΟΚ, αυτή τη στιγμή, ισχύει το αντίθετο. Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα από την αγωνιστική εικόνα. Επομένως, οποιαδήποτε απόφαση χρειάζεται να βασιστεί στους δείκτες ελέγχου του αγώνα και όχι αποκλειστικά στο αποτέλεσμα του επόμενου παιχνιδιού.

Δεν υπάρχει αντίστοιχη μελέτη ειδικά για τη Super League, αλλά οι εννέα τελευταίες σεζόν δίνουν μια ένδειξη. Από το 2017-18 έως το 2025-26, κανένας πρωταθλητής δεν άλλαξε προπονητή στη διάρκεια της σεζόν κατά την οποία κατέκτησε τον τίτλο. Επίσης, στις δώδεκα περιπτώσεις που ένας από τους μεγάλους άλλαξε προπονητή εντός σεζόν, καμία δεν κατέληξε σε πρωτάθλημα [56][57][58][59][60][61][62][63][64]. Υπήρξαν, πάντως, κατακτήσεις τροπαίων: δύο Κύπελλα και ένα Conference League [65][66][67].

Ο ΠΑΟΚ δεν έχει αλλάξει προπονητή μέσα στη σεζόν λόγω αποτελεσμάτων στο πρωτάθλημα από τον Μάρτιο του 2016 [68][69][70]. Στη δεκαετία που ακολούθησε κατέκτησε δύο πρωταθλήματα (τρία μαζί με αυτό του 2018) και τέσσερα Κύπελλα [71][72][73][74][75], με τον Λουτσέσκου να βρίσκεται στον πάγκο στα τέσσερα από αυτά τα έξι τρόπαια [76].

Αν γίνει αλλαγή, ποιο προφίλ χρειάζεται; Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, ο επόμενος προπονητής θα πρέπει να διαθέτει πέντε χαρακτηριστικά:

• Έλεγχος του αγώνα: ομάδες που επιτρέπουν λίγες ευκαιρίες στους αντιπάλους. Ένα απλό μέτρο αξιολόγησης είναι τα σουτ που δέχονταν οι προηγούμενες ομάδες του.

• Εμπειρία σε πρωταθλητισμό: στοιχείο που έλειπε από το βιογραφικό του Λίσι.

• Γνώση του ελληνικού πρωταθλήματος: στη μέση της σεζόν δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για μεγάλη περίοδο προσαρμογής.

• Αγωνιστικό ύφος κοντά στο υπάρχον: όταν ο νέος προπονητής έχει παρόμοια φιλοσοφία με τον προηγούμενο, η ομάδα βρίσκει σύντομα ταυτότητα. Με ριζικές αλλαγές χρειάζεται περισσότερος χρόνος [77].

• Μακροπρόθεσμος ορίζοντας: το μικρό όφελος που εντοπίζουν οι μελέτες εμφανίζεται μόνο όταν ο νέος προπονητής παραμένει στην ομάδα [55].

Το συμπέρασμα είναι ότι, αν ο ΠΑΟΚ προχωρήσει σε αλλαγή, ο νέος προπονητής χρειάζεται να καλύπτει και τα πέντε κριτήρια, όχι μόνο ένα ή δύο. Ένα όνομα με τίτλους αλλά χωρίς ικανότητα να ελέγχει τον αγώνα ή με ιδέες αλλά χωρίς την απαιτούμενη εμπειρία κινδυνεύει να οδηγήσει στην ίδια συζήτηση λίγους μήνες αργότερα.

Όποια απόφαση κι αν ληφθεί, χρειάζεται να ληφθεί πριν από τον Ιανουάριο, ώστε οι μεταγραφές να σχεδιαστούν για τον προπονητή που θα τις αξιοποιήσει.

Τι αξίζει να παρακολουθείται στα επόμενα παιχνίδια

Έως τις 8 Νοεμβρίου ο ΠΑΟΚ έχει δύο αγώνες: με τον Αστέρα (1/11) και με τον Ολυμπιακό (8/11) [78]. Η αξιολόγηση αυτών των αγώνων δεν χρειάζεται να βασιστεί μόνο στην κατοχή, στον σχηματισμό που αναγράφεται στην ενδεκάδα, στις αλλαγές των βασικών ή στα χιλιόμετρα που καλύπτει η ομάδα. Σε αυτά τα στοιχεία ο Λίσι δεν διαφέρει ουσιαστικά από τους προκατόχους του. Μεγαλύτερη σημασία έχουν οι δείκτες που δείχνουν αν ο ΠΑΟΚ ανακτά τον έλεγχο του αγώνα:

Η βαθμολογία δεν αρκεί ως κριτήριο. Φέτος παρουσιάζει τον ΠΑΟΚ καλύτερο από όσο δείχνει η απόδοσή του, και μια τέτοια απόκλιση δύσκολα διατηρείται για πολύ.

Το συμπέρασμα

Η συζήτηση για τον Λίσι συχνά στηρίζεται στους λάθος δείκτες. Ο σχηματισμός και η ενδεκάδα δεν παρουσιάζουν ουσιαστική διαφορά από προηγούμενες περιόδους, ενώ η κατοχή από μόνη της λέει λίγα. Εκείνο που έχει πραγματικά αλλάξει είναι ότι οι αντίπαλοι βρίσκουν πλέον περισσότερη άνεση απέναντι στον ΠΑΟΚ.

Το ζήτημα αφορά όλες τις πλευρές:

• Τη διοίκηση, που ολοκλήρωσε το ρόστερ αφού είχε χαθεί η Ευρώπη·

• Τους παίκτες, που είδαν πέντε κόκκινες κάρτες σε τέσσερα από τα 15 παιχνίδια·

• Τον προπονητή, που έχει τρεις μετρήσιμους δείκτες να βελτιώσει·

• Και το κοινό, που χρειάζεται να βασίζει τις απαιτήσεις του στα σωστά δεδομένα.

Τα δύο ακόμα παιχνίδια έως τις 8 Νοεμβρίου θα δείξουν αν ο ΠΑΟΚ μπορεί να ανακτήσει τον έλεγχο του αγώνα. Το ζητούμενο δεν θα είναι μόνο το σκορ, αλλά και η αγωνιστική εικόνα που θα το συνοδεύει.

Πηγές:

Τα αριθμητικά στοιχεία του κειμένου είναι δεδομένα αγώνων που επεξεργάστηκε το Paokanalytics.gr.

Οι αριθμημένες παραπομπές αφορούν το ρεπορτάζ και τις μελέτες:

1. iefimerida.gr (23 Ιουνίου 2026, 16:20). Αλέσιο Λίσι: «Από αυτή τη στιγμή ο ΠΑΟΚ είναι το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή μας, θα δώσουμε όλα όσα έχουμε για το κλαμπ».
2. Sport24 (Δ. Μητσάρας) (23 Ιουνίου 2026, 15:04). Λίσι: «Ο ΠΑΟΚ ήταν μια καλή επιλογή για εμένα και από αυτή τη στιγμή το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή μας».
3. Poli, R., Ravenel, L. & Besson, R. (2019). How important is ball possession in football?. CIES Football Observatory Monthly Report 41.
4. Collet, C. (2013). The possession game? A comparative analysis of ball retention and team success in European and international football, 2007–2010. *Journal of Sports Sciences*, 31(2), 123–136. PMID: 23067001.
5. Lepschy, H., Wäsche, H. & Woll, A. (2018). How to be successful in football: a systematic review. *The Open Sports Sciences Journal*, 11, 3–23. DOI: 10.2174/1875399X01811010003.
6. Lago, C. & Martín, R. (2007). Determinants of possession of the ball in soccer. *Journal of Sports Sciences*, 25(9), 969–974. PMID: 17497397.
7. Bradley, P. S., Lago-Peñas, C., Rey, E. & Sampaio, J. (2014). The influence of situational variables on ball possession in the English Premier League. *Journal of Sports Sciences*, 32(20), 1867–1873. PMID: 24786661.
8. Liu, H., Hopkins, W. G. & Gómez, M. A. (2016). Modelling relationships between match events and match outcome in elite football. *European Journal of Sport Science*, 16(5), 516–525. PMID: 26190577.
9. Stafylidis, A., Mandroukas, A., Michailidis, Y., Vardakis, L., Metaxas, I., Kyranoudis, A. E. & Metaxas, T. I. (2024). Key performance indicators predictive of success in soccer: a comprehensive analysis of the Greek soccer league. *Journal of Functional Morphology and Kinesiology*, 9(2), 107. DOI: 10.3390/jfmk9020107.
10. Chroust, K. · Opta Analyst (2 Μαΐου 2023). On This Day: Leicester City Won the Premier League.
11. Fahey, C. · Associated Press (15 Ιουνίου 2024). Tiki-taka no more: Spain's remarkable ball possession streak ends at Euro 2024 against Croatia.
12. Wikipedia (αγγλική έκδοση) (χ.χ.). UEFA Euro 2024 final.
13. Segar, D. · Opta Analyst (8 Οκτωβρίου 2026). Possession Is No Longer Nine Tenths of the Law in the Premier League.
14. ProtoThema (7 Αυγούστου 2026, 00:10). Λίσι μετά την ήττα του ΠΑΟΚ: «Με περισσότερη σοβαρότητα θα παίρναμε κάτι καλύτερο».
15. Football España (J. C. Pérez) (4 Μαρτίου 2026). Column: Alessio Lisci's project finds its footing at Osasuna. Στήλη γνώμης.
16. Metrosport (Γ. Μάντζιος) (20 Οκτωβρίου 2026). ΠΑΟΚ: Οι 3+1 παραλλαγές συστημάτων του Αλέσιο Λίσι.
17. Gazzetta (18 Οκτωβρίου 2026, 23:54). Λίσι: «Δείξαμε χαρακτήρα και νικήσαμε σε ένα χαοτικό ματς».
18. Metrosport (Κ. Πετρωτός) (18 Οκτωβρίου 2026). ΠΑΟΚ: Έτσι θα παίξει κόντρα στον Ηρακλή – Οι σκέψεις Λίσι για την ενδεκάδα.
19. Sportday (Α. Τσακαλέας) (15 Οκτωβρίου 2026, 13:02). ΠΑΟΚ: Τον προβληματίζει η άμυνα.
20. paok24 (26 Σεπτεμβρίου 2026, 17:26). ΠΑΟΚ: Επιστροφή στις προπονήσεις με νέα πρόσωπα.
21. Gazzetta (6 Σεπτεμβρίου 2026, 23:31). Παναθηναϊκός–ΠΑΟΚ 3-1: Θρίαμβος απέναντι σε δέκα παίκτες και δήλωση.
22. Metrosport (Γ. Καστάνης) (12 Οκτωβρίου 2026). ΠΑΟΚ – Λίσι: «Εγώ έχω την ευθύνη για το αποτέλεσμα και την εμφάνιση». Συνέντευξη Τύπου.
23. Wikipedia (αγγλική έκδοση) (Τελευταία επεξεργασία: 18 Οκτωβρίου 2026). Alessio Lisci.
24. Goal.com Italia (A. De Felice) (23 Ιουνίου 2025). L'ascesa di Alessio Lisci in Spagna: dal miracolo sfiorato con il Mirandés alla panchina dell'Osasuna. Il tecnico italiano allenerà in Liga.
25. Wikipedia (ισπανική έκδοση) (Τελευταία επεξεργασία: 15 Οκτωβρίου 2026). Alessio Lisci.
26. Wikipedia (αγγλική έκδοση) (χ.χ.). 2021–22 La Liga.
27. Wikipedia (αγγλική έκδοση) (χ.χ.). 2024–25 Segunda División.
28. iefimerida.gr (Χ. Μπίστας) (20 Ιουνίου 2026, 09:05). Αλέσιο Λίσι: Νέος προπονητής του ΠΑΟΚ.
29. Wikipedia (αγγλική έκδοση) (χ.χ.). 2025–26 La Liga.
30. Football España (R. Barlow) (26 Μαΐου 2026). Osasuna dismiss manager after single season in charge.
31. CA Osasuna (25 Μαΐου 2026). Club Atlético Osasuna part ways with head coach Alessio Lisci. Επίσημη ανακοίνωση.
32. Sport24 (Η. Καλλονάς) (19 Ιουνίου 2026, 16:19). Δυνατά για Λίσι ο Δικέφαλος.
33. Sport24 (Θ. Μιχός) (21 Ιουνίου 2026, 12:29). ΠΑΟΚ: Τα κριτήρια επιλογής του Λίσι και το πώς οι Μάτος και Βιεϊρίνια άναψαν το πράσινο φως για την έλευσή του.
34. SDNA (συνέντευξη του Μάτος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ) (22 Αυγούστου 2026, 17:58). Μάτος για Κωνσταντέλια, Λίσι και μεταγραφές: «Υπομονή και εμπιστοσύνη θέλουμε…».
35. Voria.gr (17 Μαΐου 2026, 21:32). Ισοπαλία με τον Παναθηναϊκό και τρίτη θέση για τον αυτοχειρα ΠΑΟΚ.
36. Τα Νέα (Α. Τσακαλέας) (27 Απριλίου 2026, 12:31). Όλη η σεζόν σε μια ατάκα του Λουτσέσκου.
37. CNN Greece (Σ. Κόλλιας) (25 Απριλίου 2026, 23:23). Κυπελλούχος Ελλάδας ο ΟΦΗ μετά από τελικό θρίλερ – Οι Κρητικοί νίκησαν 3-2 τον ΠΑΟΚ στην παράταση.
38. inpaok (Π. Κυρικλίδης) (27 Ιουνίου 2026, 12:38). Λουτσέσκου: «Η χειρότερη περίοδος της ζωής μου, χωρίς αμφιβολία».
39. Dnews (19 Ιουνίου 2026, 15:25). Τέλος ο Ραζβάν Λουτσέσκου από τον ΠΑΟΚ – Η ανακοίνωση της ΠΑΕ. Ανακοίνωση της ΠΑΕ.
40. Metrosport (Γ. Ζαΐρης) (24 Ιουνίου 2026). «Πίσω από την πλάτη μου μιλούσαν με άλλους προπονητές».
41. Gazzetta (Σ. Σουντουλίδης) (13 Σεπτεμβρίου 2026, 09:03). ΠΑΟΚ: Μια ενδεκάδα ήρθε, μια έφυγε – Ταμείο των μεταγραφών.
42. Gazzetta (Σ. Σουντουλίδης) (5 Ιουλίου 2026, 14:20). Ο ΠΑΟΚ είναι στον σωστό δρόμο, αλλά ο Λίσι είπε δημόσια αυτό που όλοι….
43. ran.de (17 Αυγούστου 2026, 16:27). Borussia Dortmund: Transfer von Giannis Konstantelias perfekt? PAOK-Ultras protestierten – Spieler war schon wieder abgereist. Ενημέρωση: 17 Αυγούστου 2026, 16:27.
44. Novasports (Ο. Συντελής) (19 Αυγούστου 2026, 12:42). Λίσι: «Αδύνατο να βρεθεί άμεσα παίκτης σαν τον Κωνσταντέλια» – Τι είπε για τη Μπραν.
45. paok24 (15 Σεπτεμβρίου 2026, 10:40). Κλείνει το μεταγραφικό παράθυρο.
46. Gazzetta (Σ. Τζιομπάνογλου) (29 Σεπτεμβρίου 2026, 09:10). ΠΑΟΚ: Η επιστροφή Λουτσέσκου, τα νέα δεδομένα και το πλάνο Λίσι.
47. Gazzetta (7 Αυγούστου 2026, 21:17). Μεϊτέ: Πέρασε την πόρτα του χειρουργείου.
48. Gazzetta (Σ. Τζιομπάνογλου) (8 Οκτωβρίου 2026, 14:14). ΠΑΟΚ: Υποβλήθηκαν σε επέμβαση οι Άλι και Παβλένκα.
49. Heuer, A., Müller, C., Rubner, O., Hagemann, N. & Strauss, B. (2011). Usefulness of dismissing and changing the coach in professional soccer. *PLOS ONE*, 6(3), e17664. DOI: 10.1371/journal.pone.0017664. Δημοσίευση: 22 Μαρτίου 2011.
50. Bruinshoofd, A. & ter Weel, B. (2001). Manager to go? Performance dips reconsidered with evidence from Dutch football. MERIT Research Memorandum 018. Σημείωση: ο σύνδεσμος της αρχικής λίστας οδηγούσε σε διαφορετικό έργο («Computers, Skills and Wages»). Ο σύνδεσμος εδώ αντιστοιχεί στον τίτλο και στους συγγραφείς που αναφέρονται.
51. De Paola, M. & Scoppa, V. (2008). The Effects of Managerial Turnover: Evidence from Coach Dismissals in Italian Soccer Teams. MPRA Paper 11030. Ανάρτηση: 12 Οκτωβρίου 2008.
52. Besters, L. M., van Ours, J. C. & van Tuijl, M. A. (2016). Effectiveness of in-season manager changes in English Premier League football. *De Economist*, 164(3), 335–356. Δημοσίευση: 22 Ιουνίου 2016.
53. van Ours, J. C. (2025). For What It’s Worth: Outcome Bias in Managerial Decisions. Tinbergen Institute Discussion Paper 25-054/V. 12 Σεπτεμβρίου 2025.
54. Flepp, R. & Franck, E. (2021). The Performance Effects of Wise and Unwise Managerial Dismissals. *Economic Inquiry*, 59(1), 186–198. DOI: 10.1111/ecin.12924.
55. Bryson, A., Buraimo, B., Farnell, A. & Simmons, R. (2021). Special Ones? The Effect of Head Coaches on Football Team Performance. DoQSS Working Paper 21-03, University College London.
56. Wikipedia. 2017–18 Super League Greece.
57. Wikipedia. 2018–19 Super League Greece.
58. Wikipedia. 2019–20 Super League Greece.
59. Wikipedia. 2020–21 Super League Greece.
60. Wikipedia. 2021–22 Super League Greece.
61. Wikipedia. 2022–23 Super League Greece.
62. Wikipedia. 2023–24 Super League Greece.
63. Wikipedia. 2024–25 Super League Greece.
64. Wikipedia. 2025–26 Super League Greece.
65. Wikipedia. 2020–21 Greek Football Cup.
66. Wikipedia. 2023–24 Greek Football Cup.
67. Wikipedia. 2024 UEFA Europa Conference League final.
68. Wikipedia (αγγλική έκδοση) (Τελευταία επεξεργασία: 12 Σεπτεμβρίου 2026, 10:19 UTC). List of PAOK FC managers. Τα στατιστικά της αρχικής πηγής αναφέρονταν έως τις 23 Φεβρουαρίου 2025.
69. CNN Greece (11 Αυγούστου 2017, 16:51). ΠΑΟΚ: Τέλος ο Στανόγεβιτς, νέος προπονητής ο Λουτσέσκου.
70. in.gr (31 Οκτωβρίου 2020, 12:28). ΠΑΟΚ: Επίσημα το πηδάλιο στον Πάμπλο Γκαρσία.
71. Wikipedia. 2016–17 PAOK FC season.
72. Wikipedia. 2017–18 PAOK FC season.
73. Wikipedia. 2018–19 PAOK FC season.
74. Wikipedia. 2020–21 PAOK FC season.
75. Wikipedia. 2023–24 PAOK FC season.
76. in.gr (15 Ιουνίου 2026, 12:19). Τελειώνει από τον ΠΑΟΚ ο Λουτσέσκου.
77. Hudl Performance Insights (S. Hooker) (χ.χ. (το κείμενο αναφέρεται στον Οκτώβριο του 2025)). The Manager Bounce: From Immediate Shock to Tactical Identity. Έκθεση/ερευνητικό άρθρο.
78. paok24 (Α. Γαβριηλίδου) (21 Οκτωβρίου 2026, 10:22). Η Κρήτη, τα ντέρμπι και το μεγάλο «πρέπει».