Η αρρώστια της προπαγάνδας και το timing της αλήθειας

Το ελληνικό ποδόσφαιρο έχει περάσει δεκαετίες μέσα σε αυτή την αρρώστια, στην επιλεκτική μνήμη, στην κατασκευή αφηγημάτων. Στην προσπάθεια κάθε πλευράς να παρουσιάσει τον εαυτό της ως μόνιμα αδικημένο και όλους τους άλλους ως μέρος κάποιας σκοτεινής συμμαχίας. Όμως το τελευταίο διάστημα παρακολουθούμε ξανά κάτι που ξεπερνά την απλή διαμαρτυρία, και γίνεται συστηματική προσπάθεια να γίνει το άσπρο μαύρο. 

Ή, καλύτερα, το κίτρινο μαύρο.

Όλοι αδικούνται. Κανείς δεν ευνοείται.

Το μοτίβο είναι πλέον γνώριμο: Κάθε αμφισβητούμενη φάση που αφορά αντίπαλο παρουσιάζεται ως απόδειξη «εγκλήματος». Χθες είχαμε ανακοίνωση στην οποία έκανε λόγο για ανθρώπους που «έχουν μετατρέψει την προπαγάνδα σε επάγγελμα», για «επιλεκτική αγανάκτηση». Λίγες ώρες αργότερα αυτό μετατράπηκε σε αυτογκόλ καθώς ήρθε μια (πολύ καθυστερημένη) απολογία της ΚΕΔ. Και τι είπε;

Ότι το πέναλτι υπέρ της ΑΕΚ απέναντι στον Λεβαδειακό δεν έπρεπε να δοθεί. Ότι ο Γκατσίνοβιτς έπρεπε να αποβληθεί. Και ότι ούτε το πέναλτι που δόθηκε υπέρ της ΑΕΚ στον Βόλο υπήρχε.

Κάπου εδώ η συζήτηση περί φανταστικής «εύνοιας» γίνεται τουλάχιστον δύσκολη.

Η πραγματικότητα έχει ένα ενοχλητικό ελάττωμα: Δεν προσαρμόζεται πάντα στο αφήγημα.

Μπορείς να γράψεις όσες ανακοινώσεις θέλεις, μπορείς να μιλήσεις για πόλεμο. Μπορείς να κατηγορήσεις δημοσιογράφους, παράγοντες, αντιπάλους και ολόκληρες πόλεις. Αλλά στο τέλος υπάρχουν και οι φάσεις. Υπάρχει το βίντεο. Υπάρχουν οι αποφάσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα: στο ΠΑΟΚ–Ηρακλής, ένα από τα παιχνίδια γύρω από τα οποία επιχειρήθηκε να χτιστεί έντονη συζήτηση περί εύνοιας του ΠΑΟΚ. Δεν είναι μονο οτι ο ίδιος ο Λανουά έκρινε ότι σωστά ακυρώθηκαν και τα δύο γκολ του Ηρακλή (κάτι που ποσώς μας νοιάζει, αφού και ο ίδιος ελεγχεται για βαθιά ανεπάρκεια εδώ και καιρό). Το σημαντικότερο είναι οτι δεν μπορεί να βγαίνουμε ολοι τρελοί, όταν το βίντεο είναι ξεκάθαρο και δεν υπάρχει καμία φάση που να ευνοήθηκε ο ΠΑΟΚ, ισα ισα αδικήθηκε στο πάτημα εις βάρος του Ζαφείρη και στο πέναλτι και πάλι εις βάρος του ίδιου που "βαφτίστηκε" φαουλ).

Κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τον φίλαθλο/οπαδό σαν άνθρωπο χωρίς κρίση, χωρίς μνήμη και χωρίς μάτια.

Δεν είναι «πόλεμος» κάθε φορά που αποκαλύπτεται ένα λάθος

Αυτό είναι ίσως το πιο προβληματικό στοιχείο. Η προσπάθεια να παρουσιάζεται κάθε κριτική και κάθε κουβέντα περί ευθυνών ως οργανωμένος πόλεμος. Κάθε αναφορά σε εύνοια ως συκοφαντία. Είναι ένας εξαιρετικά βολικός μηχανισμός, γιατί έτσι δεν χρειάζεται ποτέ να απαντήσεις στην ουσία, να εξηγήσεις τη φάση, δεν χρειάζεται να δεχθείς ότι ευνοήθηκες.

Κάπως έτσι η πραγματική συζήτηση εξαφανίζεται μέσα σε κραυγές περί προπαγάνδας. Η ειρωνεία είναι ότι αυτό ακριβώς αποτελεί την πιο κλασική μορφή προπαγάνδας.

Υπάρχει μοτίβο

Δεν χρειάζεται να ισχυριστεί κανείς ότι υπάρχει κάποιο σκοτεινό κέντρο που τηλεφωνεί κάθε πρωί και μοιράζει γραμμή. Υπάρχουν όμως σαφή σημάδια ενός επικοινωνιακού μοτίβου: Παρόμοιοι τίτλοι, παρόμοιες δηλώσεις, παρόμοια επιχειρήματα. Η ίδια προσπάθεια να παρουσιαστεί η δική μας πλευρά ως διαρκές θύμα και η άλλη ως διαρκώς ευνοημένη.

Αυτό δεν είναι ενημέρωση, ούτε απλή έκφραση άποψης. Είναι κατασκευή αφήγησης. Και όταν γίνεται με τέτοια ένταση, το αποτέλεσμα είναι ένα: να δηλητηριάζεται ακόμη περισσότερο ένα ήδη άρρωστο ποδόσφαιρο.

Η ΚΕΔ άργησε πολύ.

Βεβαίως ούτε η ΚΕΔ μπορεί να εμφανίζεται σήμερα ως αθώος παρατηρητής. Οι ευθύνες της είναι απείρως μεγαλύτερες. Η χθεσινή ανάλυση ήταν χρήσιμη, αλλά ήταν και πολύ καθυστερημένη.

Όταν διαιτητικές αποφάσεις έχουν ήδη διαμορφώσει αποτελέσματα και βαθμολογία, δεν αρκεί εβδομάδες αργότερα να εμφανίζεται ένα σεμινάριο όπου εξηγείται τι πήγε λάθος.

Η ΚΕΔ οφείλει να λειτουργεί προληπτικά, να αξιολογεί, να τιμωρεί. Και ΜΕΤΑ να εξηγεί. Να προστατεύει το πρωτάθλημα πριν η καχυποψία γίνει κανονικότητα.

Ο ίδιος ο Λανουά εμφανίστηκε ιδιαίτερα δυσαρεστημένος από το επίπεδο της διαιτησίας στις πρώτες δέκα αγωνιστικές και φέρεται να είπε στους διαιτητές ότι δεν βλέπει την πρόοδο που περίμενε. Αυτό είναι σοβαρό, γιατί δεν μιλάμε πλέον απλώς για παράπονα ομάδων, αλλά για παραδοχή προβλήματος από τον ίδιο τον άνθρωπο που είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία της διαιτησίας.

Ο ΠΑΟΚ και το παράδοξο του «ευνοημένου»

Και κάπου εδώ φτάνουμε στον ΠΑΟΚ: Σε έναν σύλλογο που εδώ και χρόνια ακούει συνεχώς ότι δήθεν «ελέγχει», «ευνοείται», «πιέζει», «επιβάλλει».

Και όμως τι ακριβώς έχει κερδίσει από αυτή την περίφημη εύνοια; Ποια μακροχρόνια κυριαρχία; Ποια συνεχόμενα πρωταθλήματα; Ποια διαχρονική προστασία; Ποια συστηματική μετατροπή λαθών σε τρόπαια;

Αντίθετα, ο ΠΑΟΚ έχει ζήσει ακραίες αποφάσεις εις βάρος του, χαμένους τίτλους, τιμωρίες, δικαστικές ιστορίες και παιχνίδια που σημάδεψαν ολόκληρες εποχές. Και διαχρονικά αλλά και πρόσφατα.

Δεν μπορεί λοιπόν κάθε φορά που υπάρχει μία φάση υπέρ του να παρουσιάζεται περίπου ως απόδειξη καθεστώτος, κι όταν υπάρχουν ξεκάθαρες αποφάσεις υπέρ άλλων, να ξεχνιούνται στο "χαλαρό". Κάπου υπάρχει και ένα όριο.

Δεν γίνεται να είμαστε μονίμως "και κερατάδες και δαρμένοι".

Ο ΠΑΟΚ δεν πρέπει να μπει σε διαγωνισμό κραυγών, ή να ζητήσει εύνοια, ή να ζητήσει κανένα ειδικό καθεστώς. Πρέπει να ζητήσει μόνο ένα πράγμα: ισονομία. Απλώς, με καλύτερο τρόπο. Πιο δυναμικό, πιο ξεκάθαρο, πιο δημόσια αποτυπωμένο!

Και όταν επιχειρείται να κατασκευαστεί εις βάρος του μια εικόνα που δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα, πρέπει να απαντά.

Με στοιχεία, με φάσεις, με επίσημες τοποθετήσεις. Με σοβαρότητα, όχι αντιγράφοντας την υστερία των άλλων.

Όχι με καθημερινές ανακοινώσεις, αλλά ούτε και με σιωπή. Γιατί η πρόκληση έχει όριο, η ειρωνεία έχει όριο.

Και κυρίως έχει όριο η προσπάθεια να πειστεί μια ολόκληρη χώρα ότι αυτό που βλέπει δεν είναι αυτό που βλέπει.

Η προπαγάνδα είναι αρρώστια

Και όπως κάθε αρρώστια, όταν μένει χωρίς θεραπεία εξαπλώνεται.

Δημιουργεί μίσος, καχυποψία, αντεγκλήσεις. Βάσεις βίας την οποία όλοι ισχυρίζονται πως προσπαθούν να πολεμήσουν.

Και τελικά ένα πρωτάθλημα στο οποίο κανείς δεν συζητά για ποδόσφαιρο.

Αν κάποιοι πράγματι θέλουν να «καθαρίσουν» το ελληνικό ποδόσφαιρο, ας αρχίσουν από κάτι απλό. Να σταματήσουν να παρουσιάζουν κάθε λάθος υπέρ τους ως σωστή απόφαση και κάθε λάθος εναντίον τους ως εθνικό σκάνδαλο. Και κυρίως να σταματήσουν να βαφτίζουν «προπαγάνδα» την πραγματικότητα κάθε φορά που αυτή δεν τους βολεύει.

Γιατί χθες η ίδια η πραγματικότητα είχε μια μάλλον ειρωνική απάντηση.

Και αυτό ίσως αποτελεί το καλύτερο μάθημα για όλους: Η αλήθεια μπορεί να αργεί. Αλλά καμιά φορά έχει εξαιρετικό timing!